Basel - ode aan de tram

Blog - 6 mei 2019

We waren weer eens even in Basel. Een korte citytrip, op doorreis. De oudste persoonlijke herinneringen aan Basel dateren uit de jaren 70 toen de nachttrein naar Ljubljana hier een lange stop maakte. Grensstation. Eindeloos rangeren. Vanuit de couchette uitkijken over perrons waar altijd wel enige actie was, ook midden in de nacht. Maar Basel is zeer de reis en de tijd van een langer verblijf waard.

Wat maakt deze stad zo aangenaam? Natuurlijk is er de fraaie ligging in de bocht van de Rijn. Het oude centrum met het grandioze laat-gotische stadhuis aan de Marktplatz. Prachtige winkels, cafés en restaurants. Een levendige kunst- en architectuurscene. Het wat al te dominante architectenbureau Herzog & DeMeuron en de wat al te dominante farmaceutische bedrijven Roche en Novartis. Renzo Piano’s schitterende museum Fondation Beyeler in het aan Basel vastgegroeide dorp Riehen (zeg maar het Hillegersberg van Basel), en Vitra vlakbij in Weil am Rhein, met een keur aan architectonische toppers. De befaamde kunstbeurs Art Basel. Maar ook ‘Unternehmen Mitte’, het nog steeds prima functionerende vroege voorbeeld van een ‘publiek interieur’* als accommodatie voor ‘Het Nieuwe Werken’ in een voormalige banklobby, met de ingang strategisch gelegen tussen de twee identieke cafés ‘Fumare - Non Fumare’. (Sinds er in het rechter café Fumare ook niet meer gerookt mag worden is dit logischerwijs ter ziele gegaan maar het interieur is er nog). Door de week het domein van de laptop-ZZP-ers, in het weekend in beslag genomen door gezinnetjes. De vijf klassieke Eames lounge chairs staan er nog en worden gebruikt waarvoor ze bedoeld zijn.

Ontspannen stedelijke sfeer van Basel
Basel is eigenlijk een kleine stad, met zijn 170.000 inwoners. Een fijne, kleine stad met een prima ontspannen stedelijke sfeer. Dat zit hem in de ligging, de compacte bebouwing en de straten, de voorzieningen en de levendigheid. Dat zit hem ook in het (openbaar) vervoer. Jonge mensen verplaatsen zich per fiets. Er is het schitterende uitstootvrije gierpontje over de Rijn, die via een even eenvoudig als ingenieus systeem van kabels door de stroming van het water over de rivier wordt getrokken.

Maar vooral: het wemelt er van de trams. Veel lijnen, rijdend met een hoge frequentie. Overal naar toe (vroeger ook over de grenzen met Duitsland en Frankrijk). Een netwerk van zo’n 50 kilometer rails, gerund door twee maatschappijen, van oudsher één voor de stadslijnen en één voor de regionale. Op de Marktplatz midden in de stad is een halte waar vele lijnen stoppen, de trams rijden er af en aan in een vrijwel ononderbroken stroom. En, niet alleen een sympathiek gebaar maar ook bijzonder slim: bij elke hotelkamer in Basel krijg je een ov-kaart cadeau, en met zo’n kaart op zak kun je gewoon instappen. Niks poortjes, niks inchecken, niks activeren of andere hinderlijke drempels. Mensen die geen auto rijden kunnen in Basel makkelijk overal komen.

Het gebrek van de Nederlandse stad
Qua omvang is Basel vergelijkbaar met een aantal van die Nederlandse steden die we qua leefomgeving waarderen en koesteren: Groningen, Amersfoort, Tilburg, Breda, Enschede, Nijmegen, Haarlem. Waarom heeft geen van deze steden een tram? Vroeger was dat anders.
Groningen bijvoorbeeld, had voor de oorlog verschillende tramlijnen, waarvan de laatste 1949 werd opgeheven. Waarom breken we bij ons in Nederland zo vaak af wat we net opgebouwd hebben? In 2008 kwam er in Groningen nog een plan voor een regiotram, gestopt in 2012 na protest en problemen. In Haarlem reden trams van 1878 tot 1957, zowel stadslijnen als regionale tramverbindingen, op smal- en breedspoor. Wikipedia is door tramfanatici en amateurhistorici rijk gevuld met artikelen en illustraties van al die Hollandse tramlijnen. Maar waarom is dat nu allemaal verleden tijd en het domein geworden van ietwat wereldvreemde tramliefhebbers? We kunnen van al die lijntjes en hun zijtakken in allerlei steden de dienstregeling nog terugvinden en we weten precies van welk jaar tot welk jaar deze onder stoom dan wel elektriciteit reden. Maar in onze steden is er weinig van over.

Wij Nederlanders houden best heel veel van de kleine stad, die immers veel van de grotestedenproblematiek mist, maar wel goed scoort op levendige stedelijke sfeer en voorzieningenniveau. Maar wel laten we de openbare ruimte van al die prettige kleine steden vrijwel totaal door het autoverkeer in beslag nemen. Een steeds armetieriger bussysteem moet dan zorgen voor kinderen die naar school moeten en senioren die boodschappen doen, terwijl de straten verstopt en vervuild raken met auto’s en uitlaatgas en teveel kostbare ruimte door parkeerplaatsen wordt verspild. Dat kan toch beter.

De herontdekking van de tram
Het is misschien gewoon toeval, maar toch opmerkelijk: het aantal van die kleine steden rondom Basel, in de regio Zuid-Duitsland - Oost-Frankrijk met hun oude en nieuwe trams of lightrail: Strassbourg, Freiburg, Mulhouse, Karlsruhe, Heidelberg, Saarbrücken, Kassel.
In de meeste van die steden kende de tram een oude glorietijd, een neergang en een herontdekking en nieuw succes -na forse investeringen en interessante innovaties. Dat kan dus. Vele excursies van Nederlandse verkeerskundigen, stedenbouwers en architecten naar deze regio ten spijt is het nog niet gelukt om ook maar één van onze kleine steden te verrijken met een fijn eigentijds tramsysteem. Daarmee missen we prachtige kansen op duurzame en ruimtebesparende mobiliteit. Daarmee doen we die steden tekort. Met een tram wordt een kleine stad pas een stad. Zie Basel.


*) zie verder “Binnen in de Stad - ontwerp en gebruik van publieke interieurs”, door Matthijs de Boer, Trancity-Valiz, 2012

https://www.naibooksellers.nl/binnen-in-de-stad-ontwerp-en-gebruik-van-publieke-interieurs-matthijs-de-boer.html

 

Bronnen afbeeldingen:
afbeelding tram Basel: © ODLG / Wikimedia commons
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Stadler_Tango_BLT_-_Marktplatz_Basel.JPG
afbeelding Unternehmen Mitte © Rob Hebb
https://viewfromhebb.wordpress.com/2012/06/06/unternehmen-mitte-basels-living-room/
afbeelding Unternehmen Mitte interieur © mdbs
afbeelding gierpont 'Vogel Gryff' © Ad Meskens
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Basel_Rhine_ferry.jpg
afbeelding openbaar vervoersnet Basel © Maximilian Dörrbecker / Wikimedia commons
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Basel_-_Stra%C3%9Fenbahn_-_Netzplan.png
afbeelding groene tram Riehen © Landgasthof Riehen
https://www.landgasthof-riehen.ch/besuchen-sie-uns/

 

 

TERUG

DELEN

Uw reactie plaatsen: