Bouw geen icoon op Zuid

Blog - 1 oktober 2019

“Rotterdam moet een nieuw icoon krijgen en wel op Zuid” roept de Volkskrant
Wat nou weer, denkt de koppensneller, maar het blijkt te gaan om het prima idee van investeren in een cultuurcentrum (met 50.000 m2 kennis, cultuur en toerisme) dat ervoor gaat zorgen dat “het achtergestelde Zuid” een inhaalslag maakt. Dat is, als opgave voor de stad, iets geheel anders dan ‘bouw een icoon’.

In het artikel wordt al even gewaarschuwd: “Bouw geen boerderij op de eerste verdieping” roept Wim Pijbes, om aan te geven dat je moet bedenken voor wie je bouwt en hoe zo’n complex in de stad functioneert. De ervaringen met de hijgerige wens om iconen te bouwen, spectaculair ogende gebouwen die het goed doen op plaatjes in kranten en architectuurbladen vragen om zo’n waarschuwing. Daar is nog wel wat aan toe te voegen:

Bouw geen tempel! Bouw geen bastion! Maak geen eiland!

Reken niet op het Bilbao-Guggenheim-Gehry-effect.

Maak niet een gebouw dat in ‘splendid isolation’ mooi staat te wezen, maar niet fijn is opgenomen in het stedelijk weefsel van gebouwen en plekken. Kortom bouw maar geen icoon. De kwestie van Zuid is niet een tekort aan iconen.

Betekenis in de stad
Maar lees dit niet als een pleidooi tegen aansprekende architectuur. Daar is niets op tegen. Maar het is geen vervangende optie voor slimme stedenbouw. De plek, de bereikbaarheid, de verbindende werking, de ontwikkelingskansen in de directe omgeving, de inrichting van die omgeving en de betekenis in de stad. In makelaarstaal: locatie locatie locatie.

Maak dus met zo’n kennis- en cultuurcluster een plek die verbindt. Bouw een bruggenhoofd. De eerste stap is gezet met de Kop van Zuid. De tweede met de herontwikkeling van de Kaap. Inclusief prijzige nieuwe woningen met bijbehorende horeca. Gentrificatie zo u wilt, dat is geen doel op zichzelf maar het hoort erbij.

Doe aan stedenbouw!
De Maas zijn we dus over inmiddels. Maar er moeten nog steeds barrières worden geslecht. Die worden door infrastructuur gevormd, met name door autowegen die meer scheiden dan verbinden.

Kijk dus niet eerst naar een gebouwvorm of een beroemde of hippe architect, maar naar een plek die verbinding kan gaan bieden waar nu een scheiding bestaat.
Creëer een win-win-situatie. Met andere woorden: Doe aan stedenbouw.

Interactie met de omgeving
De icoon-droom komt voort uit een soort vluchtgedrag. De vrees om stedenbouwkundige kwesties echt aan te pakken wordt verbloemd door zogenaamde iconen voor te stellen. Het gebouw moet dan het probleem oplossen. Maar het gaat niet om het gebouw, het gaat over de functie (“het programma”) in het gebouw en over de interactie van het gebouw met zijn omgeving.

Ja, dit mag gelezen worden als een pleidooi voor de locatie Maassilo, als er gekozen moet worden tussen de opties die Wilma Franchimon van de muziek- en dansopleiding Codarts noemt in de Volkskrant. Maar dan gaat het niet alleen om die silo zelf maar om de omgeving waarin ook het metrostation Maashaven een hoofdrol vervult. Dan is de cultuur- en kenniscluster aanleiding voor en onderdeel van een stedenbouwkundig plan dat tot en met de overkant van de kruising Dordtselaan / Putselaan reikt.  Bij Station Rijnhaven kan ook. Eigenlijk zou dat hele stuk verhoogd spoor onderwerp van een stedenbouwkundig plan moeten zijn waarin het nieuwe culturele centrum op Zuid zijn plek kan krijgen. Bij station Rijnhaven ligt ook nog een mooi kaveltje braak, en kan er aan de aanhechting van het stedelijk weefsel rondom het station nog wel het nodige worden verbeterd. Op dat vlak moet Rotterdam een inhaalslag maken.

De iconische architectuur van het Nieuwe Luxor
Zie bijvoorbeeld het Nieuwe Luxor, op de Kop van Zuid. Dat zou ook zo’n bruggenhoofd kunnen zijn. Iconische architectuur? Best wel. Interessante plek? Jazeker. Stedenbouwkundig ingepast? Totaal niet.

In plaats van een plein dat mensen welkom heet aan de overkant (vanuit noord) en vanuit zuid, staat het met zijn rug naar zuid aan een asfaltvlakte die zijn weerga niet kent. Alleen de kruising voor autoverkeer van Wilhelminakade en Posthumalaan meet al een kwart hectare aan puur asfalt. Zodat auto’s met een forse snelheid de bocht kunnen nemen. Hier omheen lopen kost je een onaangenaam kwartier. Het Wilhelminaplein bestaat uit ongeveer 3 hectare verharding. En Het gebouw doet echt zijn best, maar de setting en de inrichting van de omgeving doen niet mee. Hier had het theater aan een iconisch plein kunnen staan. Ik denk niet dat er iemand is die, gevraagd naar een fijn Rotterdams plein, het Wilhelminaplein als voorbeeld noemt. Het zijn dit soort plekken die Rotterdam de slechte naam geven van een autostad. De openbare ruimte heeft geen verbindende werking. Niet ruimtelijk, niet sociaal.

Ontbrekende schakel
Het is de ontbrekende schakel tussen de planologie van de grote greep en de iconische gebouwen. Overigens, bij het stationsplein is het wel (bijna) gelukt. Een mooie riante voetgangersverbinding van het station naar de stad. Het station zit nu echt aan het stadscentrum vast. Maar, ondanks de autotunnel, toch nog een paar autobaantjes ertussendoor. En toch teveel lege ruimte tussen stad en station, een open ruimte waar je nog geen kopje koffie kunt kopen. Maar dat komt nog wel goed. Ook met de Coolsingel komt het (bijna) goed.

Maar de Kop van Zuid faalt tot nu toe op dat niveau, dat van het urban design op de schaal van de straat, de openbare ruimte als bindende factor. Het nu voorgestelde cultuur- en kennisgebouw kan daarin een belangrijke rol gaan spelen.

Icoon als bijvangst
Een icoon is geen oplossing, geen panacee, geen middel tegen alle kwalen van Rotterdam. Ook geen doekje voor het bloeden. Een icoon kan een leuke bijvangst zijn. Bij een goed stedenbouwkundig plan waarin de openbare ruimte een bindende factor wordt, tussen gebouwen en mensen, en tussen noord en zuid.

 

afb. Guggenheim Bilbao - Tim Adams 
https://www.flickr.com/photos/36217981@N02/29261423327
afb. Kop van Zuid - FacemePLS 
https://www.flickr.com/photos/faceme/6806016936
afb. Maassilo - F. Eveleens 
https://nl.wikipedia.org/wiki/Bestand:Rotterdam_maassilo.jpg
afb. Rotterdam CS - Frans Berkelaar 
https://www.flickr.com/photos/28169156@N03/22669570752

TERUG

DELEN

Uw reactie plaatsen: